ไร้ที่มาไร้ที่ไป

ฌานาจารย์ถานหยิ่นบนเขาจินซาน บวชตั้งแต่อายุ ๑๓ ปี ที่อารามหลงซิงซื่อ เมื่ออายุได้ ๑๘ พรรษา ก็ออกภิกขาจาร เดินทางเข้าเมืองหลวง และมีโอกาสพำนักในคฤหาสน์ท่านอำมาตย์หลี่ตวนย่วนอยู่ระยะหนึ่ง

มาวันหนึ่ง อำมาตย์หลี่ถามท่านว่า
" คนตายแล้ว คืนสู่หนใด ? "

ฌานาจารย์ถานหยิ่นตอบว่า " ยังไม่รู้เกิด ฤาจะรู้ตาย ? "

อำมาตย์หลี่พูดว่า " เรื่องเกิด ข้าเข้าใจนานแล้ว "

ฌานาจารย์ถานหยิ่นย้อนถามว่า
" ลองตอบดูซิว่าเกิดจากที่ใด ? "

ดูแลม้าของเรา

   มีชายคนหนึ่งยืนอยู่ริมทาง เขาเห็นชายอีกคนนั่งซึ่งอยู่บนหลังม้า ชายคนนั้นกำลังควบม้าผ่านมาและกำลังจะผ่านไป เขาจึงร้องทักว่า

“..ท่าน......ท่านจะไปไหนหรือ”

ชายผู้ที่กำลังควบม้า ตอบว่า

“ข้าก็ไม่รู้เหมือนกัน ท่านลองถามม้าดูสิว่ามันกำลังจะพาข้าไปที่ไหน”

ความสุขแบบเซน

1. ทุกๆวัน ล้วนเป็นวันที่ดีทั้งสิ้น

หากเราเชื่อว่าทุกวันเป็นวันที่ดีแล้ว จะเกิดความมั่นใจในตนเอง มีความมุมานะพยายามตั้งใจปฏิบัติงาน หรือทำตามหน้าที่ของตน แล้วก็จะเกิดความสำเร็จตามมาในที่สุด

2. หิวก็กิน ง่วงก็นอน

ใช้ชีวิตให้เป็นธรรมชาติที่สุด ไม่ควรฝืนธรรมชาติ เมื่อหิวก็จงกิน หากปล่อยให้หิวมาก ๆ นานเข้า อาจเป็นโรคกระเพาะได้ และโรคอื่นตามมาอีก เมื่อง่วงก็จงนอน หากฝืนจนตาลืมไม่ขึ้น ทำอะไรก็ไม่ได้ผล เป็นการฝืนธรรมชาติ ผลร้ายก็จะตามมาภายหลัง สุขภาพก็จะไม่ดี

ผู้รับ - ผู้ให้

อู เมชุ ซิบิ เป็นพ่อค้าผู้มั่งคั่งแห่งเมืองเอโด ทราบว่าท่านอาจารย์เซอิเซตสุ มีความประสงค์จะขยายศาลาโรงธรรม เพราะที่มีอยู่เดิมคับแคบไม่พอกับผู้ที่มาฟังธรรม อูเมชุ ซิบิ จึงตกลงใจที่จะเป็นผู้บริจาคปัจจัย เพื่อเป็นค่าก่อสร้างเสียเอง เป็นจำนวนเงินถึง 500 เหรียญทอง ซึ่งในสมัยนั้นนับว่ามากที่สุดแล้ว เพราะว่าเงินเพียง 3 เหรียญ ทอง ก็สามารถใช้สอยอยู่กินได้ตลอดปีแล้ว ท่านพ่อค้าได้หิ้วถุงเงินเข้าไปหาท่านอาจารย์ แล้วน้อมถวายบอกความประสงค์ให้ทราบ ท่านอาจารย์ ก็กล่าวแต่เพียงว่า

"ดีแล้ว อาตมาจะรับไว้" แล้วก็นั่งนิ่งเงียบ

ผืนฟ้าเดียวกัน

    ในป่าแห่งหนึ่งเกิดข่าวลือขึ้นว่าอีกไม่นานฟ้าจะถล่มลงมาและสัตว์ทุกตัวทุกชนิดก็จะต้องตาย สัตว์ทั้งหลายเมื่อได้ยินข่าวนั้นต่างก็หวาดกลัว เสียขวัญ ตื่นตระหนก เมื่อระยะเวลากระชั้นเข้ามาเรื่อยๆ สัตว์ต่างๆ ก็เร่งรีบเพื่อจะอพยพออกจากป่าแห่งนี้โดยเร็วที่สุด ความโกลาหลอลหม่านก็เกิดขึ้น ต่างแช่งยิงอาหาร และเบียดเสียดบนเส้นทางเพื่อจะหนีออกไปจากป่าให้เร็วที่สุด

ร้องไห้ทำไม

    เมื่อครั้งสงครามเวียดนาม มีผู้หนีภัยสงครามที่ต้องอพยพทางเรือมากมาย (เรฟูจี) ต้องจากบ้านเกิดเมืองนอน สูญเสียทรัพย์สินอันมีค่า หญิงสาวคนหนึ่งซึ่งเคยอยู่ในตระกูลดีก็กลายเป็นผู้อพยพเช่นกัน โชคร้ายยังติดตามไม่หยุดเพราะเรือของเธอถูกโจรสลัดปล้นชิงทรัพย์สินไปจนหมด เธอรู้สึกสิ้นเนื้อประดาตัวอย่างแท้จริง เหลือเพียงแหวนทองเกลี้ยงติดนิ้วอยู่วงเดียวเท่านั้น เธอร้องไห้คร่ำครวญ รู้สึกน้อยเนื้อต่ำใจในโชคชะตา ทันใดนั้นเธอก็ได้ยินเสียงชายคนหนึ่ง
ร้องไห้ดังกว่าเธอเสียอีก

ความหมายของชีวิต

มีชายหนุ่มคนหนึ่งไปเยี่ยมคารวะพระอาจารย์ท่านหนึ่ง หลังจากไต่ถามทุกข์สุขแล้ว ชายหนุ่มก็ถามขึ้นว่า “จิตเดิมแท้คืออะไร?”

ปัญหา นี้แท้จริงแล้วตอบได้ยาก พระอาจารย์เลยนึกถึงเรื่องๆหนึ่งขึ้นมาได้ว่า ช่วงเย็นๆของวันหนึ่ง ท่านได้เห็นสตรีที่กำลังมีครรภ์คนหนึ่ง กำลังแบกตระกร้าใบหนึ่งเดินผ่านไป สวมใส่เสื้อผ้าที่เก่าๆขาดๆ ที่ขาเปรอะเปื้อนไปด้วยดินโคลน ตระกร้านั้นคงจะหนักจนทำให้หลังของหญิงคนนั้นต้องงอลงไป มือซ้ายของหล่อนจูงเด็กหญิงเล็กๆคนหนึ่ง มือขวาอุ้มทารกไว้ในห่อผ้า กำลังเร่งรีบเดินทางอยู่

พระอาจารย์นึกว่าชีวิตที่ลำบาก ลำเค็ญของหญิงคนนั้น คงจะทำให้หล่อนไม่สามารถแบกรับได้ไหว แต่ว่าที่ใบหน้าของหล่อนกลับ ผ่องใสดั่งแสงจันทร์ที่แฝงไว้ด้วยรอยยิ้มอันอบอุ่น

หล่อน เป็นเพียงหญิงธรรมดาสามัญ ต้องลำบากดิ้นรนเพื่อชีวิตและความเป็นอยู่ แต่หล่อนรู้ถึง ชีวิตของตัวเองต้องการแสวงหาอะไร? ดังนั้นหล่อนจึงไม่รู้สึกว่าตัวเองลำบากอะไร และยังรู้สึกว่าตัวเองมีความ
สุข

นักดาบที่ดี

   ชายหนุ่มคนหนึ่งต้องการฝึกฝนเป็นนักฟันดาบที่มีชื่อเสียง เขาเดินทางจนพบกับปรจารย์ด้านดาบที่เก่งที่สุด และอ้อนวอนขอให้ท่านรับเขาเป็นศิษย์ เมื่อได้พบและสนทนา เขาถามปรมาจารย์ว่า

“ท่านอาจารย์ที่เคารพ หากข้าต้องการเป็นนักดาบที่ดี ข้าจะต้องเรียนกี่ปี”

อาจารย์ตอบว่า “คงจะต้องใช้เวลาสัก ๗ ปี”

ชายหนุ่มเริ่มลังเล เพราะเวลา ๗ ปี นั้นนานเกินไป เขาจึงถามอีกว่า

ภายในกับภายนอก

เรื่องราวที่เกี่ยวกับความยึดมั่นถือมั่น เป็นที่เล่าขานกันมากที่สุด คือเรื่องนี้
พระสองรูปกำลังโต้เถียงกันเรื่องธง

พระรูปหนึ่ง พูดว่า " ธงกำลังไหว "

พระอีกรูปหนึ่ง พูดว่า " ลมต่างหากที่กำลังไหว "

พระสังฆปรินายกองค์ที่หกคือ ท่านเว่ยหลางได้ยินเข้า ก็เลยพูดกับพระทั้งสองว่า
" ลมไม่ได้ไหว ธงก็ไม่ไหว จิตของเธอต่างหากที่กำลังไหว "

ข้อสังเกตของท่านเว่ยหลางตรงนี้ มีความหมายเป็นสองนัย ประเด็นแรก ท่านเว่ยหลาง ต้องการขจัดความคิดยึดมั่นถือมั่นต่อสิ่งภายนอกของพระสองรูป ที่ยึดเอาธงกับลมเท่านั้น ว่าเป็นตัวกำหนดความเคลื่อนไหว โดยท่านเว่ยหลางชี้ไปที่จิต ซึ่งเป็นสิ่งอยู่ภายในอันตรงข้ามกับสิ่งภายนอก

หนึ่งหยุดหมื่นเรื่องหยุด

มีอยู่วันหนึ่ง ศิษย์ฆราวาสคนหนึ่งถามฌานาจารย์อี้ชิว ( หนึ่งหยุด ) ว่า
" ฌานาจารย์จะตั้งฉายาให้ตัวเองอย่างไรก็ได้ เหตุใดท่านจึงเลือกตั้งฉายา
ให้กับตัวเองว่า ' หนึ่งหยุด ' เล่า ? "

ฌานาจารย์อี้ชิวตอบว่า " หนึ่งหยุดหมื่นเรื่องหยุด มีอะไรไม่ดีหรือ ? "
ศิษย์ฆราวาสคนนั้นรีบตอบว่า " ที่แท้ ' หนึ่งหยุดหมื่นเรื่องหยุด ' เป็นชื่อที่ดีจริง ๆ ! "

แจกันลายคราม

   ปรมาจารย์ท่านหนึ่งพำนักอย่างเรียบง่ายอยู่ในเมืองหลวง คหบดีและคนชั้นสูงต่างก็อยากจะได้เข้าพบและถวายของมีค่าต่อท่านแต่ท่านมักจะไม่รับ วันหนึ่งคหบดีนำแจกันลายครามเก่าแก่อายุมากกว่าพันปีมาถวายท่าน คหบดีผู้นี้เป็นผู้ที่มีอุปการะคุณต่อวัดนี้มาก โดยปกติแล้วท่านมักจะไม่รับของถวายเช่นนี้ แต่ครั้งนี้ท่านรับและยังสั่งให้เก็บรักษาไว้ในกุฏิอีกด้วย ลูกศิษย์ทั้งหลายต่างก็แปลกใจเป็นอันมาก

    แจกันนี้ถูกจัดวางไว้อย่างดีในบริเวณที่ท่านอาจารย์จะมองเห็นได้ตลอดเวลา พระเณรทั้งหลายในวัดได้รับการกำชับอย่างเข้มงวดถึงการเข้าออกกุฏิ มีการวางกฎระเบียบเพิ่มขึ้นอีกหลายประการ จากที่เคยเข้าออกได้ตามสบายก็จะต้องระมัดระวังมากขึ้น ต้องเดินเท้าเบาๆ ห้ามพูดคุยเสียงดัง จัดเวรยามดูแล ฯลฯ ไม่มีใครสักคนในวัดที่จะไม่รู้ถึง ความล้ำค่าของแจกันนี้ ไม่มีใครสักคนที่จะไม่รู้ว่าท่านอาจารย์ให้ความสำคัญกับแจกันนี้ขนาดไหน

ธิดาพระพาย

    ชายหนุ่มหลงรักหญิงสาวคนหนึ่งมานานแล้ว เขาจึงคิดว่าจะต้องรวบรวมความกล้าเพื่อบอกรักเธอเสียทีแต่เนื่องจากหญิงสาวคนนี้เป็นคนเฉลียวฉลาดมาก เขาจึงต้องคิดใคร่ครวญอยู่นานว่าจะบอกรักเธออย่างไรดี วันหนึ่งเมื่อสบโอกาสเหมาะเขาจึงบอกกับเธอว่า

“เธอจ๊ะ ฉันอยากจะถามอะไรเธอสักหน่อย เธอเป็นลูกสาวของพระพายหรือเปล่า”
หญิงสาวแปลกใจมาก เธอยิ้มและถามชายหนุ่มว่า “เหตุใดเธอจึงถามเช่นนี้เล่า”

ความลับของน้ำแอ๊ปเปิ้ล

    หลายปีก่อน หลวงปู่ต้องดูแลเด็กๆ ที่อพยพมาจากเวียดนาม น้ำเป็นเด็กคนหนึ่งในจำนวนนั้น น้ำพักอยู่กับหลวงปู่เพราะคุณพ่อของเธอต้องไปทำงานในเมือง น้ำและเพื่อนๆ เห็นว่าหลวงปู่ต้องนั่งสมาธิทุกวัน และในเวลาเช่นนั้นเธอกับเพื่อนๆ จะต้องเงียบ ไม่เล่นส่งเสียงดัง
    วันหนึ่งน้ำและเพื่อนๆ รู้สึกกระหายน้ำจึงวิ่งมาขอน้ำดื่มจากหลวงปู่ หลวงปู่จึงนำน้ำแอปเปิ้ลที่เพื่อนบ้านนำมาถวายรินใส่แก้วให้เด็กๆ น้ำได้รับน้ำแอปเปิ้ลเป็นคนสุดท้าย และน้ำแอปเปิ้ลที่ได้นั้นขุ่นมาก(เพราะมีเนื้อแอปเปิ้ลปนอยู่จำนวนมาก)จนเธอไม่อยากดื่ม เธอจึงวิ่งไปเล่นอีกและไม่ดื่มน้ำแอปเปิ้ลแก้วนั้น

คิดไปว่า เชียร์!

กบสองตัวตกลงไปในหลุมลึก กบตัวอื่นเห็นว่าโอกาสรอดคงยาก

ก็ตะโกนลงไปว่าอย่าพยายามกระโดดขึ้นมาเลยไม่มีทางสำเร็จ

กบสองตัวไม่ฟัง ทั้งสองพยายามกระโดดให้สูงที่สุดเท่าที่มีเรี่ยวแรง

กบตัวอื่นก็ได้แต่ตะโกนให้หยุดกระโดดเพราะเปล่าประโยชน์

ยังไง ๆ ก็ต้องตายแน่ ๆ ในที่สุดกบตัวหนึ่งหยุดกระโดด มันตกลงไปตาย

ส่วนกบอีกตัวยังกระโดดไม่เลิก กบตัวอื่นร้องบอกให้หยุดเถิด
จะเหนื่อยเปล่า แต่มันยิ่งกระโดดสูงขึ้น ๆและ ในที่สุดก็พ้นปากหลุมขึ้นมาได้ กบตัวอื่นมารุมล้อมถามว่า

“เธอไม่ได้ยินพวกเราบอกให้หยุดกระโดดหรือ ? ” แต่พบว่า......กบตัวนั้นหูหนวกสนิท มันคิดว่ากบตัวอื่นกำลังตะโกนเชียร์มันอยู่

ถูก ถูก ถูก

จีนสมัยโบราณ ยังมีวัดพุทธศาสนาใหญ่อยู่วัดหนึ่ง มีระเบียบให้คนในวัดมาทำวัตรสวดมนต์กันทุกเช้า ตอนตีสี่ ครั้งนั้น มีภิกษุรูปหนึ่ง ทุกๆ วัน ท่านจะขมีขมันตื่นก่อนเวลาจุดไฟเดินส่องไปตามทางปูหินก่อนใครๆ เพื่อจับหอยทากที่คลานอยู่ตามทางเท้า ไปปล่อยไกลๆ จะได้ไม่ถูกเหยียบตาย ท่านทำอย่างนี้ทุกวันจนภิกษุรูปอื่นสังเกตเห็น ก็เลยเกิดการสอบถามขึ้น ภิกษุรูปนั้นก็ตอบว่า

“ผมมีชีวิตอยู่ทุกวันนี้ ก็เพื่อประกอบความดี สร้างบารมีเรื่อยไป "

เสียงเคาะประตู

    ชายคนหนึ่งมีบุตรชายและเขารักบุตรชายคนนี้มาก วันหนึ่งเขาต้องเดินทางไปต่างเมืองเพื่อทำธุระ ปล่อยให้บุตรชายอยู่ที่บ้านตามลำพังเมื่อเขากลับมาก็พบว่าบ้านถูกไฟไหม้ ไม่เหลืออะไรเลย มีเพียงซากร่างของเด็กเล็กๆ คนหนึ่งอยู่ท่ามกลางกองเถ้าถ่านนั้น เขาเสียใจมาก ร้องไห้จนน้ำตาแทบจะเป็นสายเลือด กอบเถ้าถ่านนั้นไว้และนำติดตัวไปทุกหนทุกแห่งด้วยความรักและอาลัยในตัวบุตรชาย

คืนหนึ่งในขณะที่เขานอนหลับก็มีเสียงเคาะประตูห้องดังขึ้น พร้อมกับเสียงตะโกนว่า

“พ่อๆ เปิดประตูหน่อย ลูกกลับมาแล้ว ลูกกลับมาแล้ว”

สวยเพียบพูนด้วยเสน่ห์

มีอุบาสิกาหญิงคนหนึ่ง เกิดในตระกูลที่มั่งคั่ง ไม่ว่าจะเป็นด้านทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ หรือ อำนาจวาสนา หรือ ความสวยงามภายนอก เรียกได้ว่า หาคนเปรียบเทียบได้ยาก แต่ก็ยังไม่มีใคร มารัก มาชอบ ไม่มีแม้แต่คนที่มาคุยถูกคอจึงไปขอคำชี้แนะจากพระอาจารย์ ว่าทำยังไงถึงจะมีเสน่ห์ให้คนมารักมาชอบ ?

พระอาจารย์ เลยตอบว่า ...
" ถ้าเจ้าสามารถร่วมงาน กับ ผู้อื่นด้วยจิตที่มีเมตตา
พูดจาด้วยคำเซน ฟังเสียงของเซน ทำเรื่องราวเกี่ยวกับเซน
ใช้จิตของเซน เจ้าจะกลายเป็นผู้มีเสน่ห์ดึงดูดผู้คนมากที่สุด "

อุบาสิกาฟังแล้วชวนสงสัย ถามพระอาจารย์ ว่า ...
“ คำของเซน คือ อะไร ? "

พระอาจารย์ ตอบว่า ...
“ คำของเซน คือ พูดแต่เรื่องเรื่องดี ๆ พูดแต่ความจริง พูดจาอ่อนน้อมถ่อมตนพูดแต่เรื่องที่มีประโยชน์ต่อผู้อื่น ”

ไก่กับไข่ อะไรมาก่อนกัน

ไก่มาก่อนไข่ หรือไข่มาก่อนไก่ นี่เป็นคำถามที่น่าสนใจมาก

    เมื่อเธอเป็นผู้ปฏิบัติเธอต้องระมัดระวังที่จะไม่ตอบคำถามเร็วเกินไป เธอควรมองอย่างลึกซึ้งเพื่อที่จะเห็นคำตอบ บางช่วงเวลาของปี เมื่อเธอมองไปที่ต้นมะนาว เธอจะเห็นแต่กิ่งก้านและใบมะนาวแต่เธอไม่เห็นดอกหรือผลของมะนาวเลย

ทองคำอันน่ากลัว

ยังมีนักพรตผู้หนึ่งวิ่งตาลีตาเหลือกออกมาจากป่า พอดีถูกคนสองคนซื่งเป็นสหายสนิทกันอย่างยิ่งพบเห็นเข้า คนทั้งสองจึงเอ่ยถามนักพรตรูปนั้นว่าเกิดอะไรขึ้น และเขาหลบหนีสิ่งใดมา
นักพรตตอบว่า

"ข้าพเจ้าบังเอิญขุดเจอทองคำฝังอยู่ที่โคนต้นไม้ในป่า เป็นที่น่าหวาดกลัวยิ่งนัก!"

เมื่อคนทั้งสองได้ยินก็ตื่นเต้นสุดระงับ แอบกระซิบกระซาบต่อกันว่า

"คนผู้นี้ช่างโง่เขลาปัญญาอ่อนเสียจริง ขุดเจอทองนับเป็นโชคแท้ๆ แต่กลับกลัวจนตัวสั่น"

จากนั้นจึงตะล่อมถามนักพรตต่อไปว่า
"ท่านขุดเจอทอง ณ ที่ใด สามารถบอกพวกเราได้หรือไม่?"

เชื่อฟัง

ธฺยานาจารย์ ชื่อ เบ็งกะอี เป็นผู้มีชื่อเสียงในการเทศนาธรรม คนที่มาฟังท่านนั้น ไม่ใช่เฉพาะแต่ในวงของ พวกนิกายเซ็น พวกนิกายอื่น หรือคนสังคมอื่น ก็มาฟังกัน ชนชั้นไหนๆ ก็ยังมาฟัง เพราะว่า ท่านไม่ได้เอาถ้อยคำในพระคัมภีร์ หรือในหนังสือ หรือ ในพระไตรปิฎกมาพูด แต่ว่าคำพูดทุกคำนั้น มันหลั่งไหลออกมาจากความรู้สึกในใจของท่านเองแท้ๆ ผลมันจึงเกิดว่า คนฟังเข้าใจ หรือชอบใจ แห่กันมาฟัง จนทำให้วัดอื่นร่อยหรอคนฟัง เป็นเหตุให้ ภิกษุรูปหนึ่ง ในนิกายนิชิเรน โกรธมาก คิดจะทำลายล้างอาจารย์เบ็กกะอี คนนี้อยู่เสมอ

วันหนึ่ง ในขณะที่ท่านองค์นี้กำลังแสดงธรรมอยู่ในที่ประชุม พระที่เห็นแก่ตัวจัดองค์นั้น ก็มาทีเดียว หยุดยืน อยู่หน้าศาลา แล้วตะโกนว่า